Posters   

ਸਮੱਸਿਆ ਕੀ ਹੈ ? ਕਾਂਗਰਸ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਲਝਣ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਰਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਸ ਧੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਭੂਪੇਸ਼ ਬਘੇਲ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ? ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਖੌਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਮੋਰਚਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਬਲਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਢੱਕਣ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਏਨਾ ਸਮਾਂ ਕਰ ਕੀ ਰਹੇ ਸਨ ? ਕੀ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਓਹੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ?

समस्या क्या है ? कांग्रेस पहले समस्याएँ पैदा करती है, फिर उन्हीं समस्याओं को सुलझाने में जुट जाती है और यह सिलसिला चलता रहता है। ऐसा लगता है कि पार्टी अपने राजनीतिक विरोधियों से लड़ने से ज़्यादा समय अपनी ही अंदरूनी लड़ाइयाँ संभालने में बिताती है। इस पूरी कवायद में सबसे ज़्यादा भ्रम पार्टी के जमीनी कार्यकर्ताओं में फैलता है, जिन्हें समझ ही नहीं आता कि आखिर किस गुट के साथ खड़े हों। यही असली समस्या है। अब भूपेश बघेल पंजाब पहुँच चुके हैं। लेकिन क्या वे खुद भी इस समस्या का हिस्सा हैं ? अगर पंजाब प्रभारी होने के बावजूद वे यह नहीं समझ पाए कि पंजाब कांग्रेस के भीतर क्या पक रहा था, और उन्हें तब पता चला जब चरणजीत सिंह चन्नी ने खुलकर मोर्चा खोल दिया और उबलते बर्तन का ढक्कन हटा दिया, तो आखिर वे इतने समय तक कर क्या रहे थे ? क्या वे ज़मीनी हकीकत समझ रहे थे, या सिर्फ़ वही रिपोर्ट पढ़ रहे थे जो उन्हें सुनाई जा रही थीं ?

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੇਅਦਬੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਵੀਂ ਐੱਸ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਪਰਮਬੰਸ ਸਿੰਘ ਰੋਮਾਣਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲੀਆਂ, ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ, ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਅੰਤਿਮ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੁਣ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਿਵਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਿਆਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ? ਜਦੋਂ ਹਰ ਚੋਣ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਐੱਸ.ਆਈ.ਟੀ. ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਸੱਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੀ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਹਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ?

पंजाब सरकार द्वारा बेअदबी मामलों की जांच के लिए एक बार फिर नई एस.आई.टी. गठित किए जाने के बाद, शिरोमणि अकाली दल के नेता परमबंस सिंह रोमाना ने आरोप लगाया है कि आम आदमी पार्टी सरकार न्याय सुनिश्चित करने के बजाय पंजाब के सबसे संवेदनशील मुद्दों में से एक का राजनीतिकरण कर रही है। वर्षों बीत गए, सरकारें बदलीं, जांच एजेंसियाँ बदलीं, लेकिन आज भी अंतिम न्याय का इंतज़ार बना हुआ है। ऐसे में बड़ा सवाल यह है: क्या बेअदबी का मुद्दा अब न्याय दिलाने से ज़्यादा राजनीतिक नैरेटिव गढ़ने का माध्यम बन गया है ? जब हर चुनाव के साथ नए वादे और हर सरकार के साथ नई एस.आई.टी. बनती है, तो क्या पंजाब सच के करीब पहुँच रहा है या फिर पुराने ज़ख्म ही बार-बार हरे किए जा रहे हैं ?

.

.

.

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 'ਮਿਸ਼ਨ ਸੇਵਾ' ਤਹਿਤ ਕਣਕ ਵੰਡ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਕਸਰ ਮੰਚਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਾਧਨ ਹੈ ? ਕੀ 'ਮਿਸ਼ਨ ਸੇਵਾ' ਵਰਗੀ ਪਹਿਲ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਲੋਕ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਕਰਨਗੇ ?

पंजाब में ओलावृष्टि और आग की घटनाओं से फसलें बर्बाद होने के बाद किसान और खेत मज़दूर अभी भी मुश्किलों से उबरने की कोशिश कर रहे हैं। ऐसे समय में शिरोमणि अकाली दल के अध्यक्ष सुखबीर सिंह बादल ने संगत के सहयोग से 'मिशन सेवा' के तहत गेहूं वितरण अभियान शुरू किया है ताकि प्रभावित परिवारों तक राहत पहुँचाई जा सके। ऐसे दौर में, जब राजनीतिक दल अक्सर मंचों से राहत के बड़े-बड़े वादे करते हैं, एक बड़ा सवाल यह है: क्या संकट के समय की गई जनसेवा ही राजनीतिक विश्वसनीयता दोबारा हासिल करने का सबसे प्रभावी माध्यम है ? क्या 'मिशन सेवा' जैसी पहल अकाली दल को फिर से पंजाब के गांवों से जोड़ पाएगी, या फिर जनता सुखबीर बादल का मूल्यांकन मुख्य रूप से उनकी सरकार के पिछले कार्यकाल के आधार पर ही करेगी ?

ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਪੱਖ ਜੁਟਾਅ, ਧੜੇਬੰਦੀ, ਜਨਤਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਧੜੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਾਈਕਮਾਨ ਤੈਅ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਖੜਗੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ ਹੋਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸੰਗਠਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ? ਕੀ ਕੋਈ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿਆਪਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਾਈਕਮਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਅ ਹੋਣ ?

पिछले कई महीनों तक पंजाब कांग्रेस लॉबिंग, गुटबाज़ी, सार्वजनिक दबाव और नेतृत्व बदलने की मांगों से घिरी रही। इसके बावजूद राहुल गांधी और मल्लिकार्जुन खड़गे अपने फैसले पर अडिग रहे और आंतरिक असंतोष के बावजूद राजा वड़िंग को पंजाब कांग्रेस अध्यक्ष तथा प्रताप सिंह बाजवा को नेता प्रतिपक्ष बनाए रखा। उनका संदेश बिल्कुल स्पष्ट था, कांग्रेस का भविष्य गुट नहीं, बल्कि हाईकमान तय करेगा। लेकिन इससे एक बड़ा सवाल खड़ा होता है: क्या राहुल गांधी और खड़गे के नेतृत्व में कांग्रेस अधिक अनुशासित संगठन बन रही है, या फिर पहले से अधिक केंद्रीकृत ? क्या कोई पार्टी आंतरिक लोकतंत्र को मजबूत कह सकती है, यदि उसके सबसे बड़े संगठनात्मक फैसले व्यापक सहमति के बजाय केवल हाईकमान की इच्छा से तय हों ?

ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੜੇਬੰਦੀ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਵਾਦ, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਬਗਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਸੱਟਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪੰਜਾਬ ਇਸ ਲਈ ਹਾਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 'ਆਪ' ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ? ਜਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ, ਕੀ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ?

कभी पंजाब में मजबूत संगठन और बड़े-बड़े नेताओं के दम पर सत्ता चलाने वाली कांग्रेस आज सरकार को घेरने के बजाय अपने ही अंदर की गुटबाज़ी, नेतृत्व विवाद, सार्वजनिक बगावत और भविष्य को लेकर असमंजस में उलझी दिखाई देती है। अनुभवी नेताओं की अनदेखी से लेकर मुख्यमंत्री के चेहरे पर स्पष्टता न होने तक, पार्टी की कई सबसे बड़ी राजनीतिक चोटें विपक्ष ने नहीं, बल्कि उसकी अपनी गलतियों ने दी हैं। ऐसे में बड़ा सवाल यह है: क्या कांग्रेस पंजाब इसलिए हार रही है क्योंकि ‘आप’ मजबूत है, या इसलिए क्योंकि कांग्रेस खुद अपनी सबसे बड़ी राजनीतिक विरोधी बन चुकी है ? जो पार्टी चुनाव लड़ने से ज़्यादा समय अपने ही नेताओं से लड़ने में बिताए, क्या वह जनता से अपने लिए लड़ने की उम्मीद कर सकती है ?

ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਭਰਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਿਆਂਇਕ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫੌਜਦਾਰੀ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ? ਜਿਹੜੀ ਸਰਕਾਰ ਕਦੇ ਲੋਕ ਆੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਕੀ ਓਹੀ ਹੁਣ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ?

आम आदमी पार्टी पारदर्शिता, संवाद और युवाओं की आकांक्षाओं का सम्मान करने का वादा करके सत्ता में आई थी। लेकिन आज भर्ती की मांग कर रहे बेरोजगार शिक्षकों को गिरफ्तार किया जा रहा है, न्यायिक हिरासत में भेजा जा रहा है और शिक्षा मंत्री हरजोत सिंह बैंस के खिलाफ प्रदर्शन करने पर उनके खिलाफ आपराधिक मामले दर्ज किए जा रहे हैं। ऐसे में बड़ा सवाल यह है: क्या भगवंत मान सरकार ने बेरोजगार युवाओं को शासन की प्राथमिकता मानने के बजाय कानून-व्यवस्था की समस्या समझना शुरू कर दिया है ? जो सरकार कभी आंदोलनों की ताकत के दम पर सत्ता तक पहुँची, क्या वही अब नौकरी मांगने वाले युवाओं पर पुलिस कार्रवाई को उचित ठहरा सकती है ?

ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਭਰੋਸਾ ਜਤਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਰੁਕਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ "ਬੇਤੁਕੇ ਪਣ ਦਾ ਨਾਟਕ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ 2027 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਉਸ ਮੋੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕ ਨਵੀਂ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ? ਜਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕੇਗੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਧੜੇਬੰਦੀ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ?

राहुल गांधी और मल्लिकार्जुन खड़गे द्वारा सार्वजनिक रूप से राजा वड़िंग के नेतृत्व पर भरोसा जताने के बावजूद पंजाब कांग्रेस का अंदरूनी संकट थमने का नाम नहीं ले रहा। अब वरिष्ठ नेता मोहम्मद मुस्तफा ने खुला पत्र लिखकर राहुल गांधी से राजा वड़िंग को हटाने की मांग की है। उन्होंने पार्टी की मौजूदा स्थिति को "बेतुकेपन का रंगमंच" बताते हुए चेतावनी दी है कि अगर समय रहते सख्त और निर्णायक फैसला नहीं लिया गया, तो 2027 से पहले पार्टी को भारी राजनीतिक नुकसान उठाना पड़ सकता है। ऐसे में बड़ा सवाल यह है: क्या पंजाब कांग्रेस उस दौर में पहुँच चुकी है, जहाँ हर संगठनात्मक फैसला पार्टी को एकजुट करने के बजाय नई बगावत को जन्म देता है ? जो पार्टी सरकार को चुनौती देना चाहती है, क्या वह पहले अपने ही नेताओं को एक नेतृत्व के पीछे खड़ा कर पाएगी, या गुटबाज़ी ही उसकी सबसे बड़ी विरोधी बन चुकी है ?

ਪੰਜਾਬ ਕਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੱਧਦਾ ਕਰਜ਼ਾ, ਘੱਟਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪਲਾਇਨ ਅਤੇ ਵੱਧਦਾ ਸਿਆਸੀ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਔਖੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਸਕੀਮਾਂ, ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੋਖੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਔਖੇ ਅਤੇ ਗੈਰ- ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ? ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਗਲੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚੇਗੀ ?

पंजाब कभी भारत के सबसे समृद्ध राज्यों में गिना जाता था। आज बढ़ता कर्ज, घटती वित्तीय क्षमता, औद्योगिक प्रतिस्पर्धा में गिरावट, युवाओं का पलायन और बढ़ता राजनीतिक ध्रुवीकरण उसकी पहचान बनते जा रहे हैं। इसके बावजूद लगभग हर राजनीतिक दल कठिन आर्थिक सुधारों की जगह मुफ्त योजनाओं, सब्सिडी और लोकलुभावन वादों की राजनीति में उलझा हुआ है। ऐसे में बड़ा सवाल यह है: क्या पंजाब को अब भी आसान वादे करने वाले एक और राजनेता की ज़रूरत है, या फिर ऐसे राजनेता की जो राज्य के दीर्घकालिक भविष्य के लिए कठिन और अलोकप्रिय फैसले लेने का साहस रखता हो ? क्या पंजाब की राजनीति अगला चुनाव जीतने से आगे बढ़कर अगली पीढ़ी को बचाने की दिशा में सोच पाएगी ?

Results   
Image

एक तरफ कांग्रेस अंदरूनी बगावत से जूझ रही है, दूसरी तरफ भाजपा तेज़ी से अपना जनाधार बढ़ाने में लगी है, जबकि शिरोमणि अकाली दल अभी भी अपनी खोई हुई राजनीतिक ज़मीन वापस पाने की कोशिश कर रहा है। ऐसे में शिरोमणि अकाली दल (अमृतसर), शिरोमणि अकाली दल (पुनर सुरजीत), अकाली दल (वारिस पंजाब दे), अकाली दल (यूनाइटेड) और अन्य पंथक संगठनों को एक मंच पर लाने की कोशिशें तेज़ हो रही हैं। बड़ा सवाल यह है कि क्या यह पंथक महागठबंधन बिखरे हुए पंथक वोटों को जोड़कर 2027 के चुनाव का सबसे बड़ा 'अप्रत्याशित विजेता' बन सकता है ? या फिर मुख्यमंत्री चेहरे की खींचतान, सीटों का बंटवारा और पुरानी प्रतिद्वंद्विताएं एक बार फिर पंथक एकता को सिर्फ़ एक सपना बनाकर छोड़ देंगी ?

एक तरफ कांग्रेस अंदरूनी बगावत से जूझ रही है, दूसरी तरफ भाजपा तेज़ी से अपना जनाधार बढ़ाने में लगी है, जबकि शिरोमणि अकाली दल अभी भी अपनी खोई हुई राजनीतिक ज़मीन वापस पाने की कोशिश कर रहा है। ऐसे में शिरोमणि अकाली दल (अमृतसर), शिरोमणि अकाली दल (पुनर सुरजीत), अकाली दल (वारिस पंजाब दे), अकाली दल (यूनाइटेड) और अन्य पंथक संगठनों को एक मंच पर लाने की कोशिशें तेज़ हो रही हैं। बड़ा सवाल यह है कि क्या यह पंथक महागठबंधन बिखरे हुए पंथक वोटों को जोड़कर 2027 के चुनाव का सबसे बड़ा 'अप्रत्याशित विजेता' बन सकता है ? या फिर मुख्यमंत्री चेहरे की खींचतान, सीटों का बंटवारा और पुरानी प्रतिद्वंद्विताएं एक बार फिर पंथक एकता को सिर्फ़ एक सपना बनाकर छोड़ देंगी ?

Reveal
Image

With the Congress battling internal rebellion, the BJP expanding aggressively, and the Shiromani Akali Dal still trying to regain lost ground, Punjab's political landscape is more fragmented than ever. Amid growing efforts to bring together Shiromani Akali Dal (Amritsar), Shiromani Akali Dal (Punar Surjit), Akali Dal (Waris Punjab De), Akali Dal (United) and other Panthic groups, a bigger question arises: Could a Panthic Mega Alliance become the dark horse of the 2027 elections by uniting a scattered vote bank ? Or will leadership ambitions, the Chief Ministerial face, seat-sharing disputes and old rivalries once again ensure that Panthic unity remains a dream rather than a decisive political force ?

With the Congress battling internal rebellion, the BJP expanding aggressively, and the Shiromani Akali Dal still trying to regain lost ground, Punjab's political landscape is more fragmented than ever. Amid growing efforts to bring together Shiromani Akali Dal (Amritsar), Shiromani Akali Dal (Punar Surjit), Akali Dal (Waris Punjab De), Akali Dal (United) and other Panthic groups, a bigger question arises: Could a Panthic Mega Alliance become the dark horse of the 2027 elections by uniting a scattered vote bank ? Or will leadership ambitions, the Chief Ministerial face, seat-sharing disputes and old rivalries once again ensure that Panthic unity remains a dream rather than a decisive political force ?

Reveal
Image

ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗਾਵਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਜਪਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਵੱਧਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਆਇਆ ਸਿਆਸੀ ਆਧਾਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ), ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ), ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਡ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੰਥਕ ਗੱਠਜੋੜ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਪੰਥਕ ਵੋਟਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ 2027 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ 'ਬਾਜ਼ੀ ਪਲਟਣ ਵਾਲਾ ਗੱਠਜੋੜ' ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਦੌੜ, ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਬਣਾ ਦੇਣਗੀਆਂ ?

ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗਾਵਤ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਜਪਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਵੱਧਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਆਇਆ ਸਿਆਸੀ ਆਧਾਰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ), ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ), ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਯੂਨਾਈਟਡ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਥਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੰਥਕ ਗੱਠਜੋੜ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਪੰਥਕ ਵੋਟਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ 2027 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ 'ਬਾਜ਼ੀ ਪਲਟਣ ਵਾਲਾ ਗੱਠਜੋੜ' ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਦੌੜ, ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਬਣਾ ਦੇਣਗੀਆਂ ?

Reveal
...